Amin Ahmad

[singlepic id=3 w=255 h=88 float=left]Akhir Februari lalu saya diminta oleh Wan Saiful Wan Jan, Ketua Eksekutif Institute for Democracy and Economic Affairs (IDEAS) untuk mewakilinya menjadi seorang panelis dalam satu forum bertajuk “Politik Moral” anjuran Youth Centre for Political Education. Bersama saya ialah saudara Yusri Mohamad, mantan Presiden Angkatan Belia Islam Malaysia (ABIM) dan saudara Mohd Nazre Yunus, mantan Pengerusi Gerakan Rakyat Integriti dan Anti-Korupsi (GERAK).

Saya menegaskan sejak mula bahawa tidak timbul persoalan sama ada moral perlu atau tidak dalam politik. Saya yakin masyarakat umum percaya politik perlukan moral. Saya tidak pasti sama ada persoalan ini timbul kerana yang sering tergambar dalam dunia politik itu ialah keadaan yang tidak bermoral atau sekurang-kurangnya rendah moralnya.

Di peringkat ini, semua ahli panel tidak ada masalah untuk bersetuju. Namun, saudara Yusri Mohamad berpegang pada pandangan bahawa “Islam tidak meletakkan piawai yang terlalu tinggi bagi pimpinan dunia seperti Raja, Sultan dan Menteri tetapi meletakkan pra-syarat yang tinggi untuk para pimpinan agama seperti Mujtahid, Ulama, Mufti dan Muhaddith”. Kenyataan ini timbul selepas siri sindiran beliau kepada pengamal politik (mungkin ditujukan kepada cubaan saudara Nazri yang mengupas tajuk dalam konteks isu politik di Malaysia) dan saya mengusik dengan ‘cabaran’ untuk beliau masuk gelanggang politik.

Kemudian, kami berbeza pandangan sedikit tetapi kelihatan agak tegang sepanjang forum kerana saling berbalas hujah. Ia bermula dengan kenyataan saya bahawa “sambil kita bersetuju moral perlu dalam politik, soal penguatkuasaannya berbeza”. Saya memetik pandangan Tun Dr. Mahathir yang saya kira tepat saat mengungkapkan bahawa isu guna nama Allah s.w.t. tidak boleh diselesaikan oleh mahkamah. Pandangan ini boleh diambil untuk mengungkap perihal isu moral ini.

Pertama sekali, kita harus memahami bahawa moral adalah sebuah konsep tentang baik, buruk, benar, salah dan sebagainya. Kita harus mengakui bahawa masyarakat berbeza pendapat tentang apa itu baik dan buruk serta benar dan salah. Bagi umat Islam, kita memang ada hal-hal yang tidak diperselisihkan dan hal-hal khilaf. Saya menolak pandangan saudara Yusri yang mengatakan bahawa “dalam dunia Islam hampir semua hal telah diselesaikan tidak ada masalah timbul dan ia berbeza dengan dunia bukan Islam”.

Saya membawa contoh pengalaman panjang umat Islam sejak hari kewafatan Nabi s.a.w.. Bahkan dalam realiti moden, kita dapat melihat banyak cabang gerakan yang mendakwa memakai nama Islam dan semua mendakwa mereka paling tepat mengikut ajaran Islam. Ia bukan sekadar perbezaan pendapat yang biasa bahkan sampai berbunuhan. Saya juga menolak pandangan bahawa tidak berlaku debat dalam ‘dunia Barat’ bersabit isu moral khususnya Kristian yang turut mendakwa isu moral ini ‘telah selesai’ menurut pandangan agama mereka.

Kemudian saya menjelaskan bahawa politik adalah seni dan sains menguruskan masyarakat. Politik wujud kerana masyarakat tidak dapat bersetuju 100% dalam semua perkara. Ini mesti difahami. Sebab itu masyarakat perlukan Perlembagaan di mana hak-hak yang adil diberikan kepada semua – majoriti atau minoriti – bahkan semua kepercayaan agama! Apabila Islam memberikan hak-hak ini, ia tidak sekaligus bermaksud umat Islam juga mempercayai kebenaran ajaran lain dan ajaran lain itu sama dengan ajaran Islam. Dalam aspek perundangan, ini dipanggil prinsip kesaksamaan di mata hukum (equality before the law).

Namun, saya sering terbaca aktivis dakwah Muslim berpandangan bahawa Islam tidak boleh sama dengan agama lain tanpa memahami apa sebenarnya yang dikatakan sama itu. Jika sama dalam aspek teologi, apa guna kita namakan ia berbeza-beza? Daripada pandangan ‘tidak boleh sama’ dengan maksud yang salah ini, muncul tuntutan agar Islam dan umat Islam harus lebih tinggi daripada yang lain (more equal than others).

Ini akan mengundang masalah lebih banyak.

Islam tinggi dan tidak ada yang lebih tinggi daripadanya (Islam ya’lu wala yu’la ‘alaih) itu pada hemat saya merujuk kepada aspek nilai yang mendokong kebenaran Islam itu sendiri. Misalnya keadilan. Seorang yang berlaku adil, mereka menepati seruan Islam sementara seorang yang berlaku zalim adalah sebaliknya, meskipun mereka Muslim. Seorang yang menyemai semangat perkauman meskipun tertera label Islam pada organisasinya dan digerakkan oleh Muslim tidak menepati Islam berbanding masyarakat biasa yang menolak perkauman. Maka, ada beza ketara jika kita letakkan ketinggian nilai yang dibawa untuk menyokong kebenaran Islam berbanding aspek luaran. Dalam aspek ilmiah, ini disebut substance over form (isi lebih penting daripada kulit).

Saya membawa contoh bagaimana Nabi s.a.w. menangani isu keadilan di bawah hukum dan realiti beliau sebagai pemimpin kerajaan. Dalam satu hadis riwayat Imam Abu Daud, an-Nasa’ie, Ibnu Majah, Ahmad bin Hambal, al-Baihaqi, al-Hakim Naisaburi, Ibn Abi Syaibah rahimahullah dan ulama’ hadis yang lain maksudnya: Diriwayatkan daripada Saidina Abdul Humaid bin Salamah r.a. bahawa datuknya telah memeluk Islam pada zaman Baginda s.a.w. tetapi neneknya enggan. Hasil perkahwinan mereka dikurniakan seorang anak. Mereka berdua datang mengadu kepada Baginda s.a.w. (berkenaan hak penjagaan kepada anak tersebut). Sabda Baginda s.a.w. kepada mereka berdua: “Jika kamu berdua mahu, budak tersebut akan diberikan pilihan untuk memilih (antara) kamu berdua. Kata Abdul Humaid bin Salamah: Si ayah diletakkan di satu sudut, dan si ibu juga di satu sudut (yang lain) dan budak tadi diberi pilihan. Didapati budak itu bergerak ke arah ibunya. Maka Baginda s.a.w. berdoa: “Ya Allah, berikanlah hidayah kepadanya. Kata Abdul Humaid bin Salamah: Maka budak itu kembali kepada ayahnya.

Daripada hadis ini, jelas bahawa Nabi s.a.w. tidak menggunakan kuasanya untuk menentukan budak itu sepatutnya mengikut ayahnya. Jika ditanya umat Islam pada hari ini khususnya di Malaysia, tentulah sentimen yang ada sejak mula lagi mahu menjadikan budak ini Islam dengan menggunakan kuasa mahkamah atau kuasa pemerintah. Tidaklah salah mempunyai sentimen tersebut tetapi adakah kekuasaan akan digunakan untuk menjustifikasikannya?

Daripada hadis di atas, itu bukan cara yang ditunjukkan Nabi s.a.w.. Kebelakangan ini, bimbang telah menjadi hujah dan alasan untuk menjustifikan tindakan umat Islam yang cenderung mengabsahkan masuk campur tangan kekuasaan dalam banyak hal termasuk isu guna nama Allah s.w.t.. Daripada hadis di atas juga jelas menunjukkan bahawa Nabi s.a.w. terlalu inginkan budak tersebut menjadi Muslim. Memang, bahkan saya sering mengulang di mana-mana medan ketika saya aktif berdakwah bersama Jemaah Tabligh bahawa Rasulullah s.a.w. adalah insan yang paling bimbang dengan nasib umatnya. Walaupun begitu, Baginda s.a.w. ternyata berakhlak dalam meninggikan nilai adil dalam urusan umat pelbagai bangsa. Nabi s.a.w. menonjolkan secara nyata dalam kes di atas tentang campur tangan kekuasaan negara dalam urusan umat.

Satu lagi contoh yang boleh dibawa, dalam satu kes terjadi perebutan tanah antara dua orang dan mereka bertemu Nabi s.a.w. untuk menjadi hakim dalam kes tersebut. Kedua-dua mereka dibenarkan berhujah. Hasil daripada hujah ini, tuan tanah sebenar gagal mendapatkan tanahnya semula. Kepandaian berhujah seorang lagi membolehkannya menang dalam penghakiman Nabi s.a.w.. Namun Nabi s.a.w. mengingatkan kepada yang kalah bahawa “Jika benar tanah itu hak kamu, yakinlah Allah s.w.t. akan membalas dengan ganjaran yang lebih besar di akhirat”. Kepada yang menang, nabi s.a.w. mengingatkan “Jika itu sebenarnya bukan tanah kamu yang hak, nescaya Allah s.w.t. akan membalas yang setimpal dengan kezaliman kamu”. Kemudian tanah itu dikembalikan kepada tuannya yang sebenar oleh si menang. Inilah buah kepada iman. Dengan iman, manusia tidak memerlukan tekanan kekuasaan untuk insaf. Tanpa iman, manusia boleh terus berdolak-dalik.

Dalam pengalaman sirah ini, jelas bahawa Nabi s.a.w. yang dibimbing wahyu digambarkan oleh Allah s.w.t. sebagai seorang manusia yang terbatas dalam membuat keputusan kehakimannya, namun tidak dalam memberi ruang keadilan yang luas dengan memberi semua pihak peluang berhujah dan menilai secara objektif berasaskannya.

Kesilapan umat Islam dalam memanjangkan hujah siyasah syar’iyah pada saya ialah kerana bayangan bahawa jika Islam memerintah maka tidak ada masalah akan berlaku. Ini sebenarnya bercanggah dengan fitrah manusia. Zaman Nabi s.a.w. sendiri jelas menunjukkan ada yang berzina! Latar moral yang tinggi (higher moral ground) boleh diambil tanpa menonjolkan sikap lebih baik daripada yang lain (holier than thou) kerana asas skeptikal masyarakat kepada ‘polis moral’ itu absah berikutan beberapa kes yang menggambarkan pegawai agama sendiri ‘tidaklah begitu bermoral’.

Saya cenderung mengulang pendapat Mustafa Akyol (www.whitepath.com) dalam satu sesi soal jawab saya dengan beliau bahawa hadis dalam hal “….mencegah mungkar dengan tangan….” itu lebih merujuk kepada hal-hal jenayah di mana hudud membicarakan persoalan jenayah. Saya menegaskan bahawa ‘dosa lain tidak bersabit jenayah’ adalah satu hal yang tidak boleh dikuatkuasakan oleh kerajaan bersandarkan premis definisi moral dan politik yang dinyatakan di atas. Mustafa Akyol dalam jawapannya kepada saya menekankan konsep taubat sebagai satu cabang yang harus dilihat dalam konsep-konsep kecil yang membina epistemologi Islam itu sendiri berkaitan persoalan dosa. Dalam kata lain, ada urusan yang hanya bersabit manusia dan Tuhan dan di sana manusia lain tidak wajar berlebihan serta tidak masuk campur dalam semua perkara. Ada ruang awam dan ruang persendirian yang perlu dihormati. Umat Islam memang dididik akan hal dosa kepada Allah s.w.t. dan dosa kepada sesama manusia (makhluk).

Namun, dalam hal penguatkuasaan moral ini, ia berbalik kepada akal-budi masyarakat (public reason). Saudara Yusri mempersoalkan bahawa “kita tidak boleh membiar jika ada yang bercium di khalayak ramai macam di Barat”. Saya mengesan bahawa beliau tidak faham premis hujah saya ketika beliau terus mengatakan bahawa “takkanlah ayah hendak biarkan anak berbuat dosa dan maksiat tanpa ditegur?”. Untuk soalan saudara Yusri, jawapan saya ialah masyarakat boleh menguruskan masalah tersebut tanpa campur tangan kerajaan.

Ada rakan saya berpendapat bahawa siyasah syar’iyah mengizinkan campur tangan kerajaan. Saya tidak menolak sepenuhnya. Namun, umat Islam pada hari ini tidak punya jawapan malah akan menukar premis campur tangan ini jika ‘atas nama kebenaran’, fahaman berbeza misalnya Syiah atau mungkin Kristian menjustifikasikan campur tangan kerajaan untuk menghalang sebaran ajaran Ahli Sunnah Wal Jamaah bahkan mana-mana ajaran yang dianggap tidak memenuhi piawaian ‘kebenaran’ mereka. Akan muncul suara-suara yang mahu membezakan faham muslim dan bukan Muslim tentang persoalan keadilan dalam konteks tata-negara. Ini akan menjadi rumit dan bermasalah.

Saya menjelaskan bahawa aspek kuat-kuasa yang ditegaskan adalah berkaitan guna kuasa kerajaan dan undang-undang. Masalah umat Islam adalah cuba menyelesaikan semua masalah dengan kuasa kerajaan. Bagaimana sebuah kerajaan dapat memutuskan sesuatu itu benar, salah, baik atau buruk khususnya dalam realiti majmuk? Ia sama seperti umat Islam mahu kerajaan membuat keputusan kepada masyarakat yang mahu makan khinzir bahawa “anda tidak boleh makan kerana ia haram”. Bayangkan pula bagaimana jika di India wujud larangan memakan daging lembu atas alasan yang sama? Di sinilah bahayanya bila kerajaan diminta memutuskan hal yang tidak perlu.

Saya memajukan hujah bahawa aspek moral ini ada hierarki dan tanggungjawabnya. Bukan semua menjadi tanggungjawab kerajaan. Umat Islam tidak perlu terus menggunakan kuat-kuasa kerajaan bagi menghalang hal-hal yang tidak perlu. Tanggungjawab moral yang asas seharusnya pergi kepada ibu-bapa, keluarga, jiran tetangga, sekolah dan masyarakat setempat. Tegurlah anak-anak, anak-anak jiran dan siapa saja yang dirasakan tidak bermoral di khalayak ramai (ruang awam). Saya mengambil sikap bersetuju dengan mantan mufti Perlis, Dr. Mohd Asri Zainul Abidin bahawa pengintip moral harus dihentikan. Dalam kes Saidina Umar r.a. sendiri jelas berlaku pertembungan moral. Sambil tidak bersetuju dengan amalan mereka yang diintip, sikap mengintip beliau itu sendiri dianggap tidak bermoral dengan tiga kesalahan moral berbanding satu daripada yang diintip.

Beza ruang awam dan ruang persendirian ini harus dibincangkan lanjut dengan akal jernih termasuk mesej Islam dari firman Allah s.w.t. “Wahai Manusia” (ya aiyuhannas) dan “Wahai Orang-Orang Beriman” (ya aiyuhallazi naamanu). Sesungguhnya dua mesej ini tidak begitu tanpa sebab selain persoalan Makkiyah dan Madaniyah.

Maka, di mana peranan moral kerajaan?

Di awal artikel ini saya menulis bahawa politik perlukan moral dan politik itu dibina daripada premis manusia tidak dapat bersetuju 100% dalam semua perkara. Justeru wujud apa yang dipanggil Perlembagaan (atau Piagam dan sebagainya) yang memberikan hak kepada semua secara adil. Justeru, peranan moral kerajaan adalah untuk membentuk “Visi Bersama Tentang Keadilan”. Dalam contoh di atas saya telah menunjukkan pengalaman Nabi s.a.w. sendiri menterjemahkan mesej Islam berkaitan keadilan dalam realiti kuasa yang dipegang beliau – bahawa ia tidak mesti memenangkan Islam, tetapi nilai keadilan itu sendiri. Pada saya, tugas hakiki kerajaan (yang dinisbahkan kepada politik) ialah menjamin Kesaksamaan (equality), Kebebasan (liberty) dan Keadilan (justice). Tugas hakiki ini bukanlah asing daripada mesej Islam!

Saya mahu mencontohi sikap Syeikh Taha Jabir al-Alwani dalam karya-nya La Ikra’ Hafild-Din (Tiada Paksaan Dalam Agama, terjemahan Institut Kajian Dasar) di mana ketika beliau menolak pandangan hukum bunuh bagi umat Islam yang murtad, beliau menegaskan dalam kata pengantarnya bahawa beliau tidak memaksudkan menyeru umat Islam untuk murtad, sebaliknya keinginan kuat menjaga kesucian Islam daripada sikap berlebihan umatnya.

Saya boleh jadi salah, anda boleh jadi betul. Anda mungkin salah, saya mungkin betul. Saya hanya orang biasa dan bukan ilmuwan Islam untuk disandarkan kekuatan penghujahan. Tetapi saya tidak akan berbisik kepada moderator forum bahawa ‘penganjur tidak wajar menjemput dan memberi ruang kepada panelis yang tidak menguatkan ‘fikrah Islam”. Semoga Allah s.w.t. memberi hikmah yang banyak kepada saya dan kita semua. Wallahu’alam.

Amin Ahmad, 28 ‘semak perut’ melihat ‘para-pencinta agama’ berebut ‘wilayah autoriti’ dalam urusan keagamaan dan hanya mahu berpesan bahawa Islam tegaknya dengan hujah yang membebaskan jiwa umat, bukan kekuasaan yang mengongkong.

Isi tulisan ini adalah sebahagian daripada buku Menjiwai Universalisme Islam yang sedang cuba disiapkan penulis.

Amin Ahmad Kolum Nazree Yunus politik Yusri Mohamad

Tinggalkan Balasan

Alamat e-mel anda tidak akan disiarkan. Medan diperlukan ditanda dengan *

Cancel Kirim Ulasan